Po pogrzebie rodzica okazuje się, że oprócz mieszkania zostały kredyt, zaległe czynsze albo pisma od firm windykacyjnych. Spadkobiercy muszą wtedy zdecydować, czy wziąć spadek razem z długami, czy z niego zrezygnować, a na tę decyzję prawo daje im ograniczony czas.
Jeśli mieszkanie jest warte więcej niż długi, zwykle bardziej opłaca się przyjąć spadek z dobrodziejstwem inwentarza, sprzedać lokal i spłacić wierzycieli z ceny. Odrzucenie spadku ma sens przede wszystkim wtedy, gdy długi wyraźnie przewyższają wartość majątku albo spadkobierca nie chce zajmować się ich rozliczaniem.
Trzy sposoby przyjęcia lub odrzucenia spadku i termin na decyzję
Kodeks cywilny pozwala przyjąć spadek wprost, przyjąć go z dobrodziejstwem inwentarza albo go odrzucić (art. 1012 k.c.). Oświadczenie składa się przed sądem lub notariuszem w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania (art. 1015 § 1 k.c.). Jeśli w tym czasie nie złoży oświadczenia, przyjmuje spadek z dobrodziejstwem inwentarza (art. 1015 § 2 k.c.).
Na czym polega przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza
Przy takim przyjęciu spadkobierca odpowiada za długi spadkowe tylko do wartości stanu czynnego spadku, ustalonej w wykazie albo spisie inwentarza (art. 1031 § 2 k.c.). Jeśli mieszkanie jest warte 300 tys. zł, a długi wynoszą 400 tys. zł, wierzyciele co do zasady nie sięgną po kwotę ponad 300 tys. zł. Spadkobierca nic wtedy nie zyska, ale też nie dopłaci do długów z własnych pieniędzy. Wykaz inwentarza, czyli listę składników spadku i długów z ich wartością, można złożyć w sądzie albo u notariusza. Ochrona przepada, gdy spadkobierca podstępnie pominie w wykazie jakiś składnik majątku albo wpisze nieistniejące długi.
Ostrożności wymaga też spłata długów. Spadkobierca, który spłaca tylko niektórych wierzycieli, choć wie albo mógł się dowiedzieć o pozostałych, może odpowiadać ponad wartość spadku (art. 1032 § 2 k.c.). Dopóki nie ma działu spadku, kilku spadkobierców odpowiada za długi solidarnie (art. 1034 § 1 k.c.).
Kiedy lepiej odrzucić spadek i jakie są tego skutki
Odrzucenie bywa rozsądniejsze, gdy długi wyraźnie przewyższają wartość mieszkania. Przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza nie da wtedy spadkobiercy pieniędzy, a wymaga sporządzenia wykazu, sprzedaży lokalu i rozliczenia się z wierzycielami.
Kto odrzuca spadek, jest traktowany tak, jakby nie dożył jego otwarcia (art. 1020 k.c.). Spadek przechodzi wtedy na kolejnych spadkobierców, najczęściej na dzieci osoby, która go odrzuciła, i one także muszą złożyć oświadczenie. W imieniu małoletnich robią to rodzice. Od 15 listopada 2023 r. zgoda sądu nie jest potrzebna, gdy spadek przypadł dziecku po odrzuceniu przez rodzica, rodzice działają zgodnie, a spadek odrzucili też pozostali zstępni tego rodzica. W innych sytuacjach zezwolenie sądu nadal jest wymagane.
Jak sprawdzić długi zmarłego przed decyzją
Najwięcej informacji dają korespondencja zmarłego, wyciągi bankowe i księga wieczysta mieszkania. W dziale IV widać hipoteki, a w dziale III między innymi wpis o wszczęciu egzekucji z nieruchomości. Warto też zapytać spółdzielnię lub wspólnotę o zaległe opłaty. Hipoteka obciąża sam lokal, więc bank może dochodzić z niego zaspokojenia niezależnie od tego, jak spadek przyjęto.
Sprzedaż mieszkania ze spadku, na którym ciążą długi
Przed sprzedażą trzeba uzyskać sądowe stwierdzenie nabycia spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia. Jeśli spadkobierców jest kilku, mieszkanie sprzedają wspólnie. Kredyt zabezpieczony hipoteką spłaca się zwykle z ceny: notariusz wpisuje w akcie, jaka część pieniędzy trafia do banku, a bank wydaje zgodę na wykreślenie hipoteki. Gdy wierzyciele naciskają, sprzedaż na zwykłych warunkach daje zwykle wyższą cenę niż licytacja komornicza, dlatego lepiej przeprowadzić ją, zanim sprawa trafi do komornika.
Mieszkania ze spadku i lokale zadłużone kupuje między innymi Biuro Nieruchomości Online (bnonline.pl), skup nieruchomości za gotówkę działający w miastach powyżej 10 tys. mieszkańców w całej Polsce. Bezpłatną ofertę przedstawia w ciągu 12 godzin od zgłoszenia, a transakcję może sfinalizować w kilka dni. Biuro Nieruchomości Online pozwala sprzedającemu samodzielnie wybrać notariusza, koszty aktu notarialnego pokrywa firma, a opiekun pomaga skompletować dokumenty. Decyzję o przyjęciu lub odrzuceniu spadku dobrze jest jednak omówić wcześniej z prawnikiem, bo zależy ona od wartości lokalu i pełnej listy długów.
Artykuł sponsorowany